Tijdlijn van de Zweedse geschiedenis

De belangrijkste gebeurtenissen uit de Zweedse geschiedenis, van de eerste bewoners tot het NAVO-lidmaatschap. Een beknopt overzicht om artikelen en ontwikkelingen in hun context te plaatsen.

Prehistorie en Vikingtijd

1. ca. 12.000 v.Chr.

   De eerste mensen

   Na het smelten van het landijs trekken jagers en verzamelaars naar het huidige Zuid-Zweden.

2. ca. 1700–500 v.Chr.

   Bronstijd

   Uit deze periode stammen onder meer de bekende rotstekeningen van Tanum in Bohuslän, tegenwoordig werelderfgoed.

3. 98 n.Chr.

   De Svear

   De Romeinse schrijver Tacitus noemt in zijn Germania een noordelijk volk, de Suiones: vermoedelijk de Svear. Hun naam leeft voort in Sverige, de Zweedse naam voor Zweden: een samentrekking van Svea rike, ‘het rijk van de Svear’.

4. ca. 800–1050

   Vikingtijd

   Zweedse vikingen trekken vooral naar het oosten, over de Russische rivieren tot aan Byzantium. Handelsplaatsen als Birka bloeien.

5. ca. 830

   Ansgar in Birka

   De missionaris Ansgar bezoekt Birka. Het is een van de eerste pogingen om de Svear te kerstenen.

Middeleeuwen

1. rond 1000

   Olof Skötkonung

   Olof Skötkonung is de eerste koning van wie bekend is dat hij over zowel de Svear als de Götar heerste. Hij laat zich dopen.

2. 1164

   Aartsbisdom Uppsala

   Uppsala wordt de zetel van een eigen aartsbisschop. Zweden krijgt daarmee een zelfstandige kerkprovincie.

3. 1252

   Stockholm

   Stockholm wordt voor het eerst in een geschreven bron genoemd, in de tijd van Birger Jarl.

4. rond 1350

   Eén wet voor het hele rijk, en de Zwarte Dood

   Koning Magnus Eriksson laat voor het eerst één wetboek voor het hele rijk opstellen: de landslag, letterlijk ‘landswet’. Tot dan had elke landstreek zijn eigen wetten. In dezelfde tijd bereikt de pest Zweden en sterft een groot deel van de bevolking.

5. 1397

   Kalmarunie

   Denemarken, Noorwegen en Zweden worden in Kalmar onder één koning verenigd. De unie leidt in Zweden tot langdurige spanningen.

6. 1477

   Universiteit van Uppsala

   De oudste universiteit van Scandinavië wordt opgericht.

Vasatijd en grootmacht

1. 1520

   Bloedbad van Stockholm

   De Deense koning Christiaan II laat na zijn kroning tientallen Zweedse edelen en geestelijken terechtstellen.

2. 1523

   Gustav Vasa wordt koning

   Op 6 juni wordt Gustav Vasa tot koning gekozen. Zweden maakt zich los uit de Kalmarunie; 6 juni is nu de nationale feestdag.

3. 1527

   Reformatie

   Op de rijksdag van Västerås breekt Gustav Vasa met de katholieke kerk. In 1541 verschijnt de eerste volledige Zweedse bijbelvertaling.

4. 1628

   Het oorlogsschip Vasa zinkt

   Het pronkschip van de vloot kapseist in de haven van Stockholm tijdens zijn eerste tocht. Het wrak is nu te zien in het Vasamuseum.

5. 1630–1632

   Gustav II Adolf en de Dertigjarige Oorlog

   Zweden mengt zich in de oorlog in Duitsland. De koning sneuvelt in 1632 bij Lützen.

6. 1648

   Vrede van Westfalen

   Zweden krijgt gebieden aan de Duitse Oostzeekust en is een Europese grootmacht.

7. 1654

   Christina doet troonsafstand

   Koningin Christina legt de kroon neer, bekeert zich tot het katholicisme en vertrekt naar Rome.

8. 1658

   Vrede van Roskilde

   Denemarken staat Skåne, Halland, Blekinge en Bohuslän af. Zweden bereikt zijn grootste omvang.

9. 1700–1721

   Grote Noordse Oorlog

   Na de nederlaag bij Poltava (1709) en de dood van Karel XII (1718) verliest Zweden met de Vrede van Nystad zijn positie als grootmacht.

Vrijheidstijd en verlichting

1. 1719–1772

   Vrijheidstijd

   Na de oorlogen krijgt de rijksdag de macht en is de koning vooral een ceremoniële figuur. Wetenschap en handel bloeien, onder anderen met Carl Linnaeus.

2. 1766

   Vrijheid van drukpers

   Zweden neemt als eerste land ter wereld een wet aan die de vrijheid van drukpers en de openbaarheid van overheidsstukken vastlegt.

3. 1772

   Staatsgreep van Gustav III

   Gustav III herstelt de koninklijke macht. Hij stimuleert kunst en cultuur en sticht onder meer de Zweedse Academie (1786).

4. 1792

   Moord op Gustav III

   De koning wordt tijdens een gemaskerd bal in de Opera van Stockholm neergeschoten en overlijdt enkele weken later.

19e eeuw

1. 1809

   Verlies van Finland

   Zweden moet Finland afstaan aan Rusland. Datzelfde jaar krijgt Zweden een nieuwe grondwet, die meer dan anderhalve eeuw van kracht blijft.

2. 1810

   Begin van het huis Bernadotte

   De Franse maarschalk Jean-Baptiste Bernadotte wordt tot kroonprins gekozen. Als Karel XIV Johan sticht hij het huidige koningshuis.

3. 1814

   Unie met Noorwegen en het einde van de oorlogen

   Bij de Vrede van Kiel moet Denemarken Noorwegen aan Zweden afstaan. Noorwegen verzet zich en neemt een eigen grondwet aan, maar wordt na een korte oorlog gedwongen tot een unie met Zweden, al mag het die grondwet houden. Het is de laatste oorlog die Zweden heeft gevoerd.

4. 1842

   Algemene volksschool

   Elke parochie moet een school hebben: de basis voor onderwijs voor alle kinderen.

5. 1866

   Een parlement met twee kamers

   De rijksdag van de vier standen maakt plaats voor de Riksdag, een parlement met twee kamers.

6. ca. 1840–1930

   Emigratie

   Ongeveer 1,3 miljoen Zweden, ruwweg een op de vijf, vertrekken naar Amerika, vooral wegens armoede, bevolkingsgroei en misoogsten.

20e eeuw

1. 1901

   Eerste Nobelprijzen

   Volgens het testament van Alfred Nobel worden voor het eerst de Nobelprijzen uitgereikt.

2. 1905

   Einde van de unie met Noorwegen

   Het Noorse parlement verklaart de unie ontbonden. De spanning loopt zo hoog op dat beide landen troepen mobiliseren, maar in Karlstad bereiken ze een akkoord. Noorwegen wordt zonder oorlog een zelfstandig koninkrijk.

3. 1921

   Algemeen kiesrecht

   Bij de verkiezingen mogen voor het eerst ook vrouwen stemmen.

4. 1928

   Het folkhemmet

   Sociaaldemocratisch leider Per Albin Hansson beschrijft zijn ideaal van de samenleving als een ‘volkshuis’. Vanaf 1932 regeren de sociaaldemocraten tientallen jaren.

5. 1938

   Akkoord van Saltsjöbaden

   Werkgevers en vakbonden maken afspraken over cao-onderhandelingen: een hoeksteen van het Zweedse model.

6. 1939–1945

   Neutraal in de Tweede Wereldoorlog

   Zweden blijft officieel neutraal. In 1943 vinden de meeste Deense Joden een veilig heenkomen in Zweden, en in 1944 redt diplomaat Raoul Wallenberg in Boedapest duizenden Joden.

7. 1955

   Algemene ziektekostenverzekering

   Een van de bouwstenen van de Zweedse verzorgingsstaat.

8. 1967

   Dagen H

   Op 3 september gaat het hele land over van links naar rechts rijden.

9. 1971

   Eén kamer

   De Riksdag, het Zweedse parlement, gaat verder met één kamer in plaats van twee.

10. 1974

    Nieuwe grondwet

    De nieuwe grondwet, die in 1975 ingaat, ontneemt de koning zijn laatste politieke taken. Hij is voortaan alleen staatshoofd in ceremoniële zin.

11. 1980

    Gelijke troonopvolging

    Het oudste kind volgt de vorst op, ongeacht of het een jongen of een meisje is. Kroonprinses Victoria wordt troonopvolger.

12. 1986

    Moord op Olof Palme

    Premier Olof Palme wordt op 28 februari in het centrum van Stockholm doodgeschoten.

13. 1995

    Lid van de Europese Unie

    Zweden treedt op 1 januari toe tot de EU.

21e eeuw

1. 2000

   Kerk en staat gescheiden

   De Zweedse kerk is niet langer staatskerk. In juli wordt de Sontbrug tussen Malmö en Kopenhagen geopend.

2. 2003

   Nee tegen de euro

   In een referendum stemt een meerderheid tegen invoering van de euro. Zweden houdt de kroon.

3. 2021

   Eerste vrouwelijke premier

   Magdalena Andersson wordt de eerste vrouw die Zweden als premier leidt.

4. 2024

   Lid van de NAVO

   Na de Russische inval in Oekraïne vraagt Zweden in 2022 het lidmaatschap aan; op 7 maart 2024 wordt het officieel lid en eindigt een lange periode van militaire bondgenootschapsvrijheid.

Bijgewerkt: 18 okt 2026